Belangenvereniging ‘all1’ op de bres voor alleenwoners

In België bestaat één op drie huishoudens vandaag uit één persoon. In Brussel is dat zelfs één op twee huishoudens. In vergelijking met het traditionele gezin kent deze groeiende demografische groep volgens de belangenvereniging all1 heel wat nadelen op het vlak van fiscaliteit, huisvesting, erfbelasting … Hoog tijd om daar verandering in te brengen vindt Brussels volksvertegenwoordiger en de oprichtster van all1 Carla Dejonghe. Via all1 wil zij de politiek wakker schudden en de huidige en toekomstige regelgeving, ‘singleproof’ maken.

Notaris Anne-Sophie Willems en Carla Dejonghe

Carla, waarom een belangenvereniging voor alleenwoners?
Carla: ‘Belgische alleenstaanden zonder kinderen betalen de meeste belastingen van alle OESO-lidstaten. Zo gaat 55,8% van hun brutoloon naar de staat. Dat kan toch tellen! Maar ook op tal van andere vlakken, zoals huisvesting, erfbelasting, zorgverlof … worden alleenstaanden benadeeld. Ondanks er steeds meer eenpersoonsgezinnen zijn, blijft de Belgische regelgeving hoofdzakelijk afgestemd op het traditionele gezin. In het verleden riep ik al meermaals op om een single-reflex te hanteren waarbij nieuwe regelgeving getoetst wordt aan hun gevolgen voor alleenwoners. Ik heb ook een enquête georganiseerd bij Brusselse alleenstaanden om te peilen naar hun noden en behoeften. Naar aanleiding van die initiatieven kreeg ik zelfs op een gegeven moment de vraag om een partij voor alleenstaanden op te richten, maar dat vond ik nu ook weer een stap te ver (lacht). Begin 2015 bracht ik een groep ervaringsdeskundigen rond de tafel en werd de belangenvereniging all1 opgericht. Iets wat in onze buurlanden trouwens al veel langer bestaat.’

Hoe komt het dat de politiek zo weinig rekening houdt met alleenwoners?
Carla: ‘Als ik naar mijn collega’s kijk, stel ik vast dat we maar met enkele singles zijn. De meeste van mijn collega’s hebben een gezin en verdienen goed hun boterham. Hoe je het draait of keert: een parlement is geen goede weerspiegeling van de maatschappij. Ik denk dat het geen kwestie van slechte wil is, er wordt gewoon niet genoeg over nagedacht. Het is tijd om een déclic te maken en voortaan de single-reflex toe te passen. Maar wetgeving evolueert steeds erg traag. Daarom is de huidige wetgeving nog niet aangepast aan de recente demografische ontwikkelingen, zoals de sterke toename van alleenwoners de afgelopen decennia.’

Wie is de Belgische alleenwoner?
Carla: ‘De groep alleenwoners is zeer divers. Daar valt eigenlijk geen etiket op te plakken. Er zijn mensen die bewust alleen zijn, maar er zijn er ook die ongewild alleen zijn door bijvoorbeeld een scheiding of overlijden. Jong, oud, met kinderen, zonder kinderen, in een relatie of single, … Want het is niet omdat je alleen woont, dat je daarom ook single bent. Iedereen kan tijdens zijn leven, door omstandigheden, er eens alleen komen voor te staan. Dat betekent dus dat iedereen betrokken partij is. Voor ons zijn alleenwoners, mensen die alleen opdraaien voor alle kosten en lasten. ’

Anne-Sophie: ‘De juridische term alleenwoner bestaat niet. Ons wetboek spreekt over gehuwden en ongehuwden, over feitelijk en wettelijk samenwonenden, over afstammelingen, maar niet over alleenwoners. Waarschijnlijk omdat het juist zo moeilijk is om op deze categorie van mensen een etiket te plakken, zoals Carla zegt.’

Met welke problemen hebben alleenwoners dan specifiek te maken?
Carla: ‘Uit de enquête kwamen tal van frustraties naar boven. Een eerste heikel punt is huisvesting. Alleen wonen is duur. Té duur voor velen. Alleenwoners willen ook graag een eigendom verwerven, voor hen is dat hun pensioenplan. Ze hoeven geen riante villa, maar ze willen toch graag meerdere slaapkamers, geen studio. Maar zij kunnen niet genieten van schaalvoordelen en staan alleen in voor de hoge woon- en energiekosten.’

Anne-Sophie: ‘En als alleenwoners gaan samenwonen, louter om de kosten te delen, dan worden zij beschouwd als een samenwonend gezin. Er bestaat daar geen alternatief wettelijk kader voor. Op dat vlak is er nog wat werk aan de winkel.’

Anne-Sophie, krijg jij veel alleenwoners over de vloer?
Anne-Sophie: ‘Wij stellen onze cliënten eigenlijk nooit de vraag of ze alleen wonen. We vragen wel naar hun burgerlijke stand: zijn ze gehuwd, samenwonend of ongehuwd/gescheiden?

Jonge mensen komen veelal naar de notaris als ze kopen of lenen. Veel jongeren beslissen om toch te kopen in plaats van te huren. Huren vinden ze doorgaans verloren geld. Maar natuurlijk zijn er minder mogelijkheden voor iemand die alleen koopt en is het zoeken naar een woning die bij zijn of haar vermogen past. Zeker als de bank bepaalde eisen stelt en er niemand is om te sponsoren. De kosten van aankoop (registratierechten, notariskosten, btw …) zijn gelijk, maar uiteraard is het voor hen zwaarder om deze kosten alleen te dragen. Zijn er ouders of grootouders om bij te springen, dan maken wij vaak een leningcontract of schulderkentenis op tussen beide partijen. Het is belangrijk dat overeenkomsten juist op papier staan.

Alleenstaanden of alleenwoners hebben dezelfde vragen als koppels, maar minder financiële middelen om aan de toekomst te bouwen. En daarvoor kunnen ze bij ons terecht. En dit beter te vroeg dan te laat…’

Carla: ‘Het is inderdaad jammer dat niet meer mensen vroeger de stap naar de notaris zetten. Een gewoon gesprek opent al perspectieven. Veel mensen kennen de mogelijkheden niet. Er doen veel broodjeaapverhalen de ronde die ze op het internet hebben gelezen of van horen zeggen hebben. Maar het zou beter zijn dat ze vroeger naar de notaris gaan, want zo kunnen ze heel wat geld besparen.’

 Waar liggen alleenwoners nog van wakker?
Carla: ‘Een tweede bron van frustratie is de disproportionele fiscaliteit. We weten al dat kinderloze alleenstaanden de meeste belastingen betalen van alle OESO-lidstaten. 55,6% tegenover 40,6% voor een gezin met twee kinderen en een kostwinner. Maar daarnaast zijn er nog tal van kleine dingen die oneerlijk zijn. Bijvoorbeeld, de afvaltaks in Mechelen werd onlangs hervormd. Vroeger moesten alleenstaanden 30 euro betalen en gezinnen 50 euro. Nu is er een vlak tarief dat geldt voor iedereen: 40 euro. Dat betekent dat alleenstaanden nu 10 euro meer betalen, terwijl zij toch wel minder afval produceren? Nog een voorbeeld. Ik betaal nu 89 euro per jaar aan gewestbelasting. Mijn buren, een koppel met drie kinderen, betalen óók 89 euro per jaar… We zijn ook op een aantal verzekeringen uitgekomen. Ik betaal quasi evenveel voor een familiale verzekering als een gezin met kinderen. Terwijl ik toch niet zo snel een bal door een ruit zal sjotten (lacht)? De redenering is: ‘iedereen gelijk voor de wet’. Maar het voelt toch oneerlijk aan.’


Wat leeft er nog bij alleenwoners?
Carla: ‘Een grote bron van frustratie voor alleenwoners zijn de regels rond successierechten. Voor wie zijn erfenis wil nalaten aan ‘derden’, bijvoorbeeld een goede vriend, een nicht of petekind, geldt de maximale erfbelasting. In Vlaanderen betaalt de erfgenaam tussen 45% en 65% erfbelasting. In Brussel en Wallonië loopt dat zelfs op tot 80%. Je erfenis nalaten aan je kinderen of partner, levert de meest voordelige successierechten op, maar kinderloze alleenstaanden hebben die keuze niet.’

Merk jij dat ook bij jou op kantoor Anne-Sophie?
Anne-Sophie: ‘Ja, zeker. Jonge, en minder jonge, alleenstaanden vragen ons raad over wat er met hun vermogen gebeurt de dag dat zij er niet meer zullen zijn, en aan wie het zal toekomen. Hoeveel erfbelasting gaan mijn erfgenamen moeten betalen als ze mijn huis erven?

Als schenken goedkoper is dan nalaten door erfenis, adviseren wij uiteraard om te schenken bij leven. Maar enkel als de persoon het zo wil. Het is aan ons om een oplossing op maat te zoeken. We voorzien bijvoorbeeld dat de schenking gebeurt onder last voor de begiftigden om alle medische en farmaceutische kosten te dragen, of de kosten van het rusthuis, eventueel geplafonneerd tot het geschonken bedrag. Soms koppelen wij een schenking aan een zorgcontract. De begiftigde verbindt er zich toe om goed te zorgen voor de persoon van wie hij iets krijgt, eventueel zelfs mits de alleenstaande schenker er maandelijks een som geld voor betaalt.

Deze zomer werden de schenkingsrechten voor onroerende goederen in Vlaanderen sterk verlaagd. Sindsdien is het aantal schenkingdossiers uiteraard flink gestegen. Voordien gebeurden er quasi geen schenkingen van woningen in niet-rechte lijn omwille van de hoge tarieven, die konden oplopen tot 80%. Voortaan is 40% het hoogste tarief voor een schenking in niet-rechte lijn, geldig voor vastgoed boven 450.000 euro. Het laagste tarief, voor vastgoed tot 150.000 euro is 10% (en in bepaalde gevallen zelf 9%). Let wel, deze situatie geldt enkel in Vlaanderen. Voor Brussel werd aangekondigd dat nog in de loop van 2016 een verlaging van de tarieven van de schenkingsrechten voor onroerende goederen doorgevoerd zou worden. En Wallonië zou dan beter volgen…’

Carla: ‘Het is inderdaad zo dat schenken voor alleenstaanden in Vlaanderen nu een haalbaardere kaart geworden is. Maar ik betwijfel toch of alleenstaanden het zich effectief kunnen veroorloven om bij leven al een deel van hun vermogen te schenken. De meesten kennen de mogelijkheid van zo’n zorgclausule trouwens niet. Ze hebben schrik dat als ze bij leven schenken, ze dan niets meer gaan hebben. Het blijft daarom belangrijk om ook het laten erven door niet-verwanten een pak goedkoper te maken.’

Wat zijn de ambities en prioriteiten van all1?
Carla: ‘Wij willen in de eerste plaats een platform creëren voor alleenwoners en ervoor zorgen dat er wetenschappelijk onderzoek gevoerd wordt naar hun situatie. Op basis van die informatie willen we incorrecte toestanden aan de kaak stellen en onze collega’s uit alle politieke partijen op de hoogte brengen.’

Hebben alleenwoners dan geen enkel voordeel?
Anne-Sophie: ‘Ze hebben rust….’ (lacht hartelijk)

Carla: ‘Ja, je kunt natuurlijk doen wat je wilt, wanneer je wilt. Maar als je niet veel geld hebt, dan gaat die vlieger niet op. Veel alleenstaanden moeten de eindjes aan elkaar knopen. Na alle kosten voor water, elektriciteit, telefoon, huur of lening… blijft er niet veel over om te sparen, laat staan om een goedgevuld sociaal leven te leiden. Veel mensen die alleen vallen na een scheiding merken dat ze opeens niet meer op reis kunnen gaan, op restaurant kunnen gaan, een uitstap maken, …’

Anne-Sophie: ‘Terwijl hun behoefte om op restaurant te gaan, om weg te gaan, om sociale contacten te hebben, minstens even groot is natuurlijk.’

Bekijk ook het interview met Anne-Sophie Willems en Carla Dejonghe in de talkshow ‘Notarispraat’.


Tekst: Bo Bogaert – Foto’s: Lies Engelen

There is one comment

  1. Hilde Vernou

    Klinkt mij allemaal zeer bekend in de oren. Alleen of met (grote) kinderen die veel geld kosten alleen al door hun studies. Veel frustraties inderdaad. Veel onrechtvaardige wetten. Zeer onaangepast. Veel ja’s en nee’s maar niets tussenin. Waar kan je terecht voor concrete situaties die op een of andere manier lichtjes afwijken van de wet maar zeer onrechtvaardig lijken ? Los van het advies om te aanvaarden zoals het is, heb ik nog geen geschikte raadgever gevonden. Behalve mss een dure advocaat en zo is de cirkel rond.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s