Minister Koen Geens over de modernisering van Justitie: “De notaris moet voortrekker zijn”

“Het notariaat moet een voortrekkersrol spelen in de verdere informatisering van het gerechtelijk landschap. Door kennis te delen over de manier waarop heel wat notarissen de elektronische communicatiemedia in de armen hebben gesloten en efficiënter gingen werken, zijn zij de voorlopers van de cultuurverandering die eraan komt binnen heel Justitie.” Het schouderklopje – dat meteen ook duidelijk maakt dat er nog heel wat werk aan de winkel is – komt aan het eind van een gesprek met minister van Justitie Koen Geens (CD&V) en zijn adjunct-directeur Informatisering en Modernisering Justitie, Karel Tobback.

Wat zijn uw plannen voor de verdere modernisering en informatisering van Justitie?
Koen Geens: “Wij zijn bezig met de verzelfstandiging van de magistratuur. Dat is een hele klus. Het betekent dat we de magistratuur zelf het beheer over haar zaken geven, zoals in heel wat landen al gebeurt. Natuurlijk komt het er niet op neer dat we een blanco mandaat of een blanco cheque geven, maar een beheerscontract uitwerken dat de contouren en de te bereiken doelen zal aangeven. Bedoeling is om de magistratuur zelf over hun personeels- en werkingsbudgetten te laten beschikken om haar doelstellingen zo goed mogelijk waar te maken. Wat het personeel betreft zou het er bijvoorbeeld kunnen op neer komen dat de magistratuur voor een andere verhouding kiest tussen het aantal magistraten, referendarissen en griffiepersoneel. Ook de werkingskosten, die eveneens de investeringen behelzen, willen we delegeren naar de magistratuur. We huldigen daarbij het principe van de subsidiariteit, waarbij hogere instanties niet moeten doen wat beter door lagere instanties gebeurt. Wat bijvoorbeeld wel best op het hoogste niveau beslist wordt, is informatica, omwille van de schaalvoordelen en de uniformiteit. Die manier van werken zal een omwenteling op zich zijn: nu leven we met kaders (rechtbank X heeft recht op Y budget en personeel) die hun historiciteit hebben, maar niet meer corresponderen met de werkelijke verdeling van de werklast tussen de verschillende rechtbanken en rechtsgebieden. Ons plan is om de budgetten te verdelen volgens een zo objectief mogelijk gewogen werklast.”

Wie zal die werklast meten en objectiveren?
Geens: “Dat is een delicate vraag. Het openbaar ministerie is bezig met een werklastmeting en doet daarvoor een beroep op een extern bureau. Voor de hoven en rechtbanken zijn al werklastmetingen gedaan en die zijn wel objectief, maar onderling niet vergelijkbaar. Bedoeling is dat we komen tot een extern geadviseerde én uniforme normtijdmeting. Daarvoor nemen we nog dit jaar een koninklijk besluit.”

Welke tijdshorizon heeft u voor de daadwerkelijke verzelfstandiging?
Geens: “Ik hoop dat de magistratuur tegen 2017 zelfstandig kan functioneren. Dat geeft ons nog twee jaar om alles grondig voor te bereiden, maar er is natuurlijk een moment om de sprong te wagen. Die streefdatum is geen wet van Meden en Perzen, er is geen man overboord als dit medio 2017 of begin 2018 wordt. Wel is waar dat de magistratuur nu in een overgangsfase zit en we die periode best kort houden.”

Wat zal de grote winst zijn?
Geens: “Efficiëntiewinst. Ik verwijs opnieuw naar de subsidiariteit. Als je kleinere eenheden kunt mobiliseren om hun eigen lot in handen te nemen, gaan ze dat als vanzelf met een grotere fierheid en efficiëntie doen. Je kan je veel beter organiseren om je doelstellingen te halen. Als je als norm hebt om tussen dagvaarding en vonnis maximaal 1 jaar te laten verstrijken en je krijgt er de middelen voor en de autonomie om te beslissen hoe je dat aanpakt, dan is de kans op succes groter.”

Hangt er, behalve een psychologische winst, ook een beloning aan vast?
Geens: “Ik denk dat zo’n systeem ook incentives moet bevatten. Zo werken de universiteiten ook. Wie verdienstelijk werkt, wordt beloond, wat hen opnieuw toelaat nog beter werk te leveren.”

Welke rol ziet u weggelegd voor het notariaat?
Geens: “Het notariaat is het modernst georganiseerde juridische beroep: gelijk aangestuurd, sterk geïnformatiseerd. Qua vorming en de aflevering van producten is het een goed gestroomlijnde organisatie. Ik hoop dat we met de notarissen, net zoals met de andere beroepen in de gerechtelijke sfeer (advocaten en gerechtsdeurwaarders), een pact kunnen afsluiten om de onderlinge informatietechnische communicatie te verbeteren.”

Karel Tobback: “De belangrijkste ambitie van het justitieplan dat de minister binnenkort kenbaar maakt, is om de omslag te maken naar een justitiële wereld die elektronisch met elkaar communiceert. Dat heeft impact op Justitie en de gerechtelijke beroepen, samen goed voor 40.000 à 50.000 mensen. Vandaag gebeurt de communicatie nog in grote mate op papier. We staan dus voor een grote cultuurverandering waarin notarissen, advocaten en gerechtsdeurwaarders mee voortrekkers moeten zijn. Technisch zijn alle obstakels opgeruimd, nu komen de culturele obstakels die tegenover ICT vaak hardnekkig zijn. Het notariaat kent al twee jaar de elektronische neerlegging van vennootschapsakten, maar de helft doet het nog niet. Het betekent nochtans een enorme werkverlichting op de griffie. Vandaar dat er nog eens een oproep gedaan is om die cultuurverandering feller door te zetten.”

“Nog in het justitieplan: de constructie van authentieke bronnen. Het notariaat kent dat: het centraal register van testamenten en sedert een jaar of vijf het centraal register van huwelijkscontracten. De potpourri-wetgeving die eraan komt, bevat ook de opdracht aan het notariaat om een centraal register van erfrechtverklaringen tot stand te brengen. Logisch dat we die opdracht – het is trouwens een Europese verordening – leggen bij de stakeholders zelf. Een strafregister hoort bij Justitie, erfrecht bij de notarissen.”

Zijn er al krachtlijnen bekend van de aankomende hervorming van het erfrecht?
Geens: “Daar spreek ik niet zo graag over, omdat het in de vorige legislatuur ideologisch beladen is geraakt. Ik zou heel graag in consensus met vernieuwingen in huwelijks-, vennootschaps- en erfrecht naar het parlement willen gaan. Het regeerakkoord bevat enkele heel diplomatieke zinnetjes over familiale solidariteit en individuele beschikkingsvrijheid die in evenwicht tot stand moeten kunnen komen. We zitten nu met een belangrijk reservatair erfdeel voor mensen die kinderen hebben, iets wat niet meer iedereen ziet als het juiste antwoord op de maatschappelijke noden. Er zijn mensen die sterker willen discrimineren tussen kinderen die helpen en kinderen die niet helpen, terwijl de reserve nu voor alle kinderen gelijk is. Er zijn ook de kinderen uit verschillende huwelijken. Er is de vraag naar grotere beschikkingsvrijheid voor zaken die men verdiende tijdens het huwelijk. Het aanvoelen rond die thema’s is de afgelopen decennia enorm veranderd, terwijl we nog met een erfrecht van begin 19de eeuw opgezadeld zitten.”

Ons erfrecht zal ook in overeenstemming moeten zijn met de Europese erfrechtverklaring.
Tobback: “Die verordening dient vooral om de cross border nalatenschappen aan te pakken, waar goederen in nalatenschap over verschillende landen verspreid zijn. Elk land is op zijn manier georganiseerd rond erfopvolging en de eerste vraag is: wie zijn de erfgenamen volgens welk recht? De erfrechtverklaring heeft als doel een document te hebben dat aangeeft: dít zijn de erfgenamen volgens dát recht. Over de verordening is jarenlang onderhandeld en nu die is goedgekeurd, moet die worden uitgevoerd op nationaal niveau. De lidstaten moeten aanduiden wie de auteur is van de erfrechtverklaring. In België zijn dat de notarissen. Daarom wordt in de wet de opdracht gegeven aan de notarissen om een register met authentieke bronnen tot stand te brengen, dat internationaal in een netwerk wordt gelinkt.”


Tekst: Dirk Remmerie – Foto: Wouter Van Vaerenbergh

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s